Kunstkijken

Het beeld dat aan de basis ligt van wellicht alle verbeeldingen van de mens in de tentoonstelling “De mens centraal in de kunst” is het werk van de beeldhouwer Hans Nipshagen (1951) dat hijzelf afwisselend betitelt als “Moeder Aarde” of “Moeder”. Het beeld toont de kwetsbare foetus in de beschermende baarmoeder, de ruwe steen.

Moeder Aarde is een oud en veelgebruikt motief. In de Griekse mythologie heette zij Gaia. Zij was de oermoeder die ontstond uit de Chaos. De Chaos bevatte alle 4 elementen: Aarde, Water, Vuur en Lucht. Het moeder-aarde-motief wordt al gevonden in de Steentijd en is wereldwijd verbreidt, van de Grieken (Gaia), de Romeinen (Terra Mater), de Germanen (Freya) tot de Inca’s (Mama Pacha). Via de Egyptische Isis is het moeder-aarde-motief in onze Westerse cultuur getransformeerd naar de Maagd Maria.

Hans Nipshagen, van oorsprong afkomstig van het Noordhollandse platteland, was 32 jaar woonachtig in Nieuw Roden. Sinds 2007 woont hij te Borgsweer in het in Jugendstil gebouwde “Wartumerhof”. De beeldentuin aldaar is zeker een bezoekje waard. Hans zegt over zijn werk: “Het beeld zit al in de steen verborgen. Dat moet je erin zien. Ik noem het de ziel van de steen.” Het beeld moet bevrijd worden uit de steen zoals ook het ongeboren kind op enig moment zichzelf moet bevrijden om de wereld in te stappen.

In 1969 lanceerde de wetenschapper James Lovelock de Gaia-hypothese, een theorie waarin hij de aarde met alle levende materie voorstelde als één kwetsbaar en denkend organisme. Vanuit de ruimte toont onze aarde zich als één gesloten geheel met een beschermende atmosfeer die uiteindelijk ons leven op aarde mogelijk maakt. Het beeld van Hans Nipshagen kan ook in dit perspectief begrepen worden.

Gaia’s moederliefde speelt in de oude Griekse verhalen een grote rol. Toen de Cyclopen haar kinderen bedreigden liet Gaia in haar schoot het ijzer ontstaan, waarmee, ter verdediging, wapens gemaakt konden worden. Met deze daad kwamen misdaad en geweld in de wereld. Het besproken beeld is een in brons gegoten kopie van het uit steen gehakte origineel.

Geschreven door Anthon Meijssen